Uspostavljanje diplomatskih odnosa Srbije i Sjedinjenih Američkih Država 1881. godine

Diplomatski odnosi Srbije i Sjedinjenih Američkih Država 1881. nastali su kao rezultat dugogodišnjih pregovora. Godine 1867. na inicijativu Amerikanaca došlo je do prvog službenog kontakta dveju strana.

Trenutak koji je preusmerio pažnju Vašingtona na srpski narod bila je vest da je knez Mihailo Obrenović nakon uspešnih pregovora sa Turcima uspeo da izdejstvuje predaju Beograda, Smedereva, Šapca i Kladova u srpske ruke.

Ličnost zbog koje je Srbija bila na korak od uspostavljanja diplomatskih odnosa sa SAD, a zatim, isto zahvaljujući njemu, dolazi i do naglog prekida u pregovorima bio je Lajoš Čapkaj.

Njegovo zapažanje povoljne političke situacije u Srbiji, navodi SAD da baci fokus na ovaj deo Balkanskog poluostrva. Tada je Srbija, iako i dalje turska vazalna provincija, bila na korak bliže nezavisnosti što je i privuklo pažnju Stejt departmenta.

Šta se zapravo krije iza naglog interesovanja Amerikanaca za Srbiju? Naime, zbog rastućeg industrijskog razvoja nakon američkog građanskog rata  akcenat bačen na Srbiju imao je za cilj osvajanje novog tržišta.

Do prekida pregovora dolazi zbog ličnih afiniteta Lajoša Čapkaja, o kome ne znamo mnogo osim toga da je poreklom Mađar i da je u jeku pregovora tražio premeštaj sa svoje pozicije američkog konzula u Rumuniji na poziciju u Budimpešti.

Nakon burnih političkih događaja na Balkanu koji su doveli do toga da 1878. godine na Berlinskom kongresu Srbija (zajedno sa Rumunijom i Crnom Gorom) dobije nezavisnost, ponovo je na američku incijativu stigla ponuda o uspostavljanju odnosa dve zemlje. Ovog puta, predlog je dao američki diplomatski predstavnik Džon Kaston koji je iz Beča pratio dešavanja i pregovori su protekli bez prekida.

Talas pregovora se nastavio na sam završetak 1880. godine, koji su kao rezultat, na Vidovdan naredne godine, imali odobren nacrt Konvencije o trgovini, kao i nacrt Konzularne konvencije od strane Ministarskog saveta Kneževine Srbije. Konvencije su štitile prava građana dve države, što je u tom slučaju dosta značilo Srbiji čiji su građani itekako bili prisutni u SAD.

Oba dokumenta su potpisana 14. oktobra 1881. godine. Ličnosti koje su stavile svoj potpis na papir u ime dve države tog dana bili su ministar spoljašnjih poslova Kneževine Srbije Čedomilj Mijatović, a sa druge strane američki diplomatski predstavnik Judžin Skajler. Taj dan se uzima kao zvaničan početak diplomatskih odnosa naše države sa Sjedinjenim Američkim Državama.

Zbog nedostatka finansijskih sredstava u budžetu Kneževine Srbije prvi srpski konzul u Vašingtonu bio je Amerikanac, Gerhard Jansen. Iz istih praktičnih razloga ni Vašington nije stavio svog predstavnika u Beograd, već u Atinu gde je Judžin Skajler ujedno bio i konzul Rumunije i Grčke. Zanimljivo je to da je tada Srbija prekookeanskim susedima imala da izveze samo šljive, tako da je početak odnosa bio vrlo skroman, ali se kroz istoriju razvijao, rastao i menjao.